کشور ترکیه همسایه شمال غربی ایران و وارث امپراتوری عثمانیست. این کشور سابقه تاریخی عظیمی داشته و درسالهای گذشته نیز از رشد اقتصادی خوبی برخوردار بوده و موفق به پیشرفتهای بزرگی شده ، بگونه ای که اکنون یکی از اعضای گروه G۲۰ (بیست اقتصاد بزرگ جهان) به شمار می آید.
رشته داروسازی در کشور ترکیه سابقه تاریخی زیادی دارد. در این کشور، آموزش داروسازی با روش نوین از سال ۱۸۳۹ میلادی در مدرسه نظامی طب آغاز شده است - از سال ۱۸۶۷ مدارس غیرنظامی طب که وظیفه آموزش داروسازان را برعهده داشته اند، آغاز بکار نموده و در سال ۱۹۰۹ اولین دانشکده داروسازی بصورت مستقل فعالیت خود را آغاز نموده است. (۱)
با توجه به این سابقه طولانی، در سفری کوتاه به شهر زیبای استانبول، فرصتی پیش آمد که نگاهی کوتاه و گذار به داروخانه های این شهر و سیستم توزیع دارو در آن، داشته باشم.
به همراهی یک مترجم به چند داروخانه در محله شیشلی استانبول و در نزدیکی بیمارستان غزلباش مراجعه و آنچه در این مقاله می آید، حاصل گپی دوستان با چندتن از همکاران داروساز ترک است.
داروخانه ها که به ترکی ECZANE نامیده میشوند، ملزم به داشتن علامتی مشخص بشکل حرف E هستند. آنچه بیش از همه جلب نظر میکرد، تعداد داروخانه ها خصوصا در اطراف بیمارستانها بود، بطوریکه در دو خیابان منتهی به بیمارستان بیش از ۱۶ داروخانه وجود داشت.
در ترکیه حدود ۲۵۰۰۰ داروخانه وجود دارد، که حدود ۲۵۰۰ داروخانه در شهر استانبول دایر میباشند. داروسازان ترکیه حدود ۵۰۰۰۰ نفر بوده، که عمدتا در مقطع لیسانس میباشند. ۷ دانشکده داروسازی در این کشور وجود دارد.
هر داروساز پس از فراغت از تحصیل یک دوره یک ساله کار عملی در داروخانه را باید پشت سر گذارد و پس از آن میتواند در هر نقطه ای که تمایل داشته باشد، اقدام به تاسیس داروخانه کند. اجازه تاسیس داروخانه تنها به داروساز داده میشود و پروانه تاسیس و مجوز کار باید در درون داروخانه و در معرض دید عموم نصب گردد.
ساعات کاری ۹ الی ۱۹/۳۰ بصورت یکسره است. نکته جالب عدم تعریف داروخانه شبانه روزی است. داروخانه ها بصورت چرخشی و به نوبت باید یک شب در ماه کشیک داشته باشند و در جلوی داروخانه های بزرگ، نام و آدرس داروخانه کشیک آن شب در تابلوئی اعلام میشود.
علاوه بر داروسازان، تکنسینهای داروئی نیز در داروخانه مشغول به کار هستند. این افراد باید یک دوره یکساله را پشت سر بگذارانند. جدیدا دوره جدیدی برای تکنسینهای داروئی تعریف شده که ۲ ساله بوده و مقطعی معادل فوق دیپلم دارد و به تدریج تکنسینهای داروئی ملزم به گذراندن این دوره خواهند بود.
مالکیت داروخانه ها خصوصی بوده، و هر داروخانه راسا داروهای مورد نیاز خود را از توزیع کنندگان خصوصی متعددی که در امر توزیع دارو فعال هستند تهیه می نماید. حجم داروی موجود در داروخانه نسبتا کم و حدود ۱۰ الی ۲۰ برابر فروش روزانه داروخانه است. توزیع دارو بصورت روزانه و پس از سفارش تلفنی و توسط پیک موتور سوار انجام میشود. عملا چیزی بنام انبار در داروخانه وجود نداشت و چیزی که نظر را جلب مینمود، کم بودن حجم دارو انبار شده در داروخانه بود.
داروخانه دولتی وجود نداشته و تنها در بیمارستانهای دولتی، دارو بصورت بیمه و بدون فرانشیز (رایگان) به بیمار تحویل داده میشود.
سود دارو بر اساس قیمت دارو متغیر است که در جدول زیر آمده است.
% سود توزیع کننده % سود داروخانه قیمت دارو به لیر ترکیه
۹% ۲۵% ۰-۱۰
۸% ۲۴% ۱۰-۵۰
۷% ۲۳% ۵۱-۱۰۰
۴% ۱۶% ۱۰۱-۲۰۰
۲% ۱۲% بیشتر از ۲۰۰
* منبع کتابچه قوانین و دستورالعملهای انجمن داروسازان ترکیه (۲)
قیمت دارو نسبتا گران بوده و حدود ۳ الی ۸ برابر قیمت داروهای ژنریک ایرانی است.
بعنوان مثال Mupirocin ۲% Cream ۱۵g که در ایران ۲۰۰۰ تومان قیمت دارد. همین دارو با نام تجارتی Bactroban از شرکت GlaxoSmithKline به قیمت۸/۱۹ لیر برابر حدودا ۴۵۰۰ تومان بفروش میرسد.
حدود ۴۰ % داروها، توسط کارخانه های داروسازی کشور ترکیه تولید و مابقی وارداتی و عمدتا از کشورهای اروپائی است. تمامی داروها با اسامی تجارتی عرضه میشود.
نسخه پیچی فقط با حضور داروساز مجاز است که البته این قانون خیلی جدی گرفته نمیشد. دارو باید توسط پزشک تجویز شود اما داروساز نیز میتواند در صورت نیاز و به صلاحدید خود دارو را در اختیار بیمار قرار دهد.
با توجه به گران بودن دارو ( و در کل خدمات پزشکی ( ویزیت پزشک عمومی ۱۵۰ دلار است))، بیش از ۹۵% فروش دارو بصورت بیمه ای است. یک بیمه دولتی اصلی اکثریت مردم را تحت پوشش قرار میدهد. البته بیمه های خصوصی نیز وجود دارد اما بعلت گران بودن ، تنها افراد محدودی توان استفاده از اینگونه بیمه ها را دارند.
فرانشیز( سهم بیمار) برای بیمه شدگان عادی ۲۰% و برای بازنشستگان ۱۰% است.
سیستم بیمه دولتی کشور ترکیه بصورت کامل توسط رایانه ای کنترل میشود. کلیه داروخانه ها برای دریافت نسخ بیمه باید مجهز به رایانه و متصل به اینترنت باشند. برای ثبت هر نسخه بیمه، باید با استفاده از Internet Explorer یا هر مرورگر دیگر به سایت اداره بیمه وارد شد. اطلاعات مربوط به بیمار را با وارد کردن شماره شناسائی فرد احضار میشود و پرونده پزشکی بیمار در دسترس میباشد. نسخه بیمار در سایت اداره بیمه ثبت میگردد. این سایت بصورت کشوری عمل کرده و سرور آن در آنکارا قرار دارد. روی یک برگه A۴ مشخصات بیمار و نسخه چاپ میشود. روی جعبه هر دارو، مشخصات دارو بصورت بارکد درج شده است. با قیچی، بارکد دارو ها از روی جعبه بریده شده و با چسب نواری به نسخه بیمار که روی برگه A۴ چاپ شده است الصاق میگردد. این برگه ها به اداره بیمه ارسال و حداکثر بعد از ۲.۵ ماه هزینه دارو به حساب داروخانه واریز میگردد.
قابل ذکر است که سیستم رایانه ای بیمه هیچ ارتباطی به عملکرد داخلی داروخانه نداشته و تعداد داروخانه های معدودی برای مدیریت مالی داخلی خود از رایانه استفاده میکردند.
در داروخانه های بزرگ معمولا ۲ داروساز فعال هستند و درصورتیکه داروساز بخواهد بیش از ۲۴ ساعت در داروخانه حضور نداشته باشد باید داروساز دیگری را بعنوان قائم مقام معرفی کند. حقوق یک داروساز بین ۲۰۰۰ تا ۶۰۰۰ لیر (۱.۱ تا ۳.۳ میلیون تومان) در ماه متغیر است.
داروخانه های علاوه بر ارائه دارو بصورت بسیار گسترده ای اقدام به ارائه لوازم آرایشی و بهداشتی به مشتریان خود مینمایند. لوازمی مانند کفش طبی و عینک نیز در داروخانه ها وجود داشت.
همانطور که قبلا اشاره شد، اطلاعاتی که در این مقاله ارائه گردیده است، حاصل گفتگوئی کوتاه با ۶ تن از همکاران داروساز داروخانه دار ترک است. بخش عمده اطلاعات این مقاله توسط آقای Nafiz TARHAN ، داروساز و مدیر داروخانه TARHAN در اختیار نگارنده قرار گرفته است و این اطلاعات از منابع رسمی کسب نشده، لذا مسئولیت صحت و سقم آن نیز برعهده نگارنده نخواهد بود. از خوانندگان عزیزی که اطلاعات بیشتری در این مورد دارند دعوت میشود، با نگارنده به آدرس Dr_vakil_af@Yahoo.com تماس بگیرند.
در پایان از همکاری مترجم ، آقای فوات کاراکاش (Fuat KARAKASH) تشکر و قدردانی می نمایم.
منابع:
۱- وب سایت دانشکده داروسازی
دانشگاه استانبول
۲- کتابچه قوانین و دستورالعملهای انجمن داروسازان ترکیه
نظر شما